9 Şubat Dünya Sigarayı Bırakma Günü kapsamında göğüs hastalıkları uzmanları, pasif içicilik ve üçüncül maruziyetin de ciddi sağlık riskleri taşıdığını vurguluyor.
Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tayfun Çalışkan, sigaraya erken yaşta başlanmasının bağımlılığın daha güçlü yerleşmesine ve ilerleyen yıllarda bırakmayı zorlaştırmasına yol açtığını ifade etti.
“Sigaraya erken yaşta başlanması, bağımlılığın daha güçlü yerleşmesine ve ilerleyen yıllarda bırakmanın zorlaşmasına neden oluyor. Bu nedenle sigarayla mücadelede öncelik, farkındalık ve önleyici adımlar olmalı” diyen Çalışkan, sigara bırakma merkezlerine başvuranların yüzde 62,9’unun 18 yaşından önce bu alışkanlığa başladığını belirtti. Bu tablonun, sorunun ciddiyetini ortaya koyduğunu kaydeden Çalışkan, gençleri korumak için erken yaşta önleyici çalışmaların kritik önem taşıdığını vurguladı.
DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ: NİKOTİN ÜRÜNLERİ GENÇLER ARASINDA YAYGINLAŞIYOR
Doç. Dr. Tayfun Çalışkan, Dünya Sağlık Örgütü’nün Ekim 2025’te yayımladığı verilere işaret ederek tütün ve nikotin ürünlerinin çocuklar ile ergenler arasında hızla yaygınlaştığını aktardı.
“Aromalar, dikkat çekici ambalajlar ve dijital mecralar üzerinden yapılan pazarlama, nikotin ürünlerini gençler için zararsız ve cazipmiş gibi gösteriyor. Bu durum, çok erken yaşta başlayan ve ilerleyen yıllarda ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen bir bağımlılık döngüsü yaratıyor” diyen Çalışkan, sigara ve diğer tütün ürünlerinin akciğer kanseri başta olmak üzere birçok ciddi hastalık için önemli bir risk faktörü olmaya devam ettiğini ifade etti.
PASİF İÇİCİLİK VE ÜÇÜNCÜL MARUZİYET TEHLİKESİ SÜRÜYOR
Uzmanlar, sigara dumanının yalnızca içildiği anda değil sonrasında da risk oluşturduğunu belirtiyor.
“Sigara söndükten sonra da tehlike devam ediyor” diyen hekimler, pasif içiciliğin yani başkasının içtiği sigaranın dumanına maruz kalmanın sağlığa ciddi zararlar verdiğini vurguladı. Doç. Dr. Çalışkan, daha az bilinen ancak en az pasif içicilik kadar önemli olan üçüncül maruziyete dikkat çekti.
“Sigara içilen bir evde kıyafetler, koltuklar, yataklar, perdeler gibi yumuşak yüzeylerde nikotin, formaldehit ve naftalin gibi zararlı kimyasallar birikiyor. Bu maddeler, sigara içilmese bile ortama sonradan giren kişiler için maruziyet yaratabiliyor. Bu nedenle daha önce sigara içilmiş bir evde bulunmak özellikle çocuklar ve hassas gruplar için risk oluşturabilir” şeklinde konuştu.
BIRAKMA SÜRECİNDE PSİKOLOJİK BELİRTİLER VE BAŞA ÇIKMA YÖNTEMLERİ
Sigarayı bırakma sürecinde en sık görülen belirtilerin huzursuzluk, sinirlilik, sabırsızlık, kaygı artışı, odaklanma güçlüğü ve zaman zaman çökkünlük hissi olduğu belirtiliyor. Uzmanlar, bu belirtilerin geçici olduğunu ve genellikle ilk haftalarda daha yoğun yaşandığını ifade ediyor.
Tetikleyiciler ortaya çıktığında sigara isteğini azaltmaya yardımcı olacak yöntemler öneren uzmanlar, “Tetikleyici fark edildiğinde dikkati başka bir yöne çevirmek, kısa yürüyüşler yapmak, derin nefes egzersizleri uygulamak, su içmek veya o anki duyguyu isimlendirmek sigara isteğini azaltabilir. Ayrıca ‘şu an canım istiyor ama geçecek’ şeklinde iç konuşma yapmak da dürtünün yönetilmesine yardımcı olur” tavsiyesinde bulundu.
TÜTÜN KULLANIMININ KÜRESEL VE ULUSAL BOYUTU
Türkiye’de sigara içme oranı, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) en güncel ve resmi verilerine göre 2022 yılı itibarıyla 15 yaş ve üzeri bireylerin yüzde 28,3’ü her gün sigara veya diğer tütün ürünlerini kullanıyor. Bu oran, 2019’daki yüzde 28,0 seviyesinden hafif bir artış gösteriyor.
CİNSİYETE GÖRE DAĞILIM
TÜİK Türkiye Sağlık Araştırması 2022 sonuçlarına göre, her gün tütün mamulü kullananların oranı erkeklerde yüzde 41,3, kadınlarda ise yüzde 15,5 olarak tespit edildi. Erkeklerde kullanım oranı kadınlara kıyasla yaklaşık 2,7 kat daha yüksek seyrediyor.
Verilere göre en yoğun sigara kullanımı 25-34 yaş arası erkeklerde yüzde 51,4 ile zirve yapıyor. Kadınlarda ise 35-44 yaş grubu yüzde 23,2 ile en yüksek orana sahip. Genel olarak 25-44 yaş arası yetişkinlerde tütün kullanımı belirgin şekilde yaygın.
9 Şubat Dünya Sigarayı Bırakma Günü dolayısıyla uzmanlar, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde sigarayı bırakma ve pasif içicilikten korunma çağrısını yineledi.