PAÜ Hastaneleri Endokrin ve Metabolizma Bilim Dalı Başkanı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Semin Melahat Fenkci, iyot eksikliğinin bütün dünyada önemli bir sağlık problemi olarak önemini koruduğunu belirtti. Tiroid hormonlarının yapımı için gerekli olan iyotun büyüme, gelişme, beyin fonksiyonları ve sinir sisteminin sağlıklı işleyişinde önemli rol oynadığını ifade etti. Özellikle gebelik ve çocukluk dönemlerinde artan iyot ihtiyacının karşılanmasının anne ve çocuk sağlığı açısından büyük önem taşıdığını kaydetti. İyot ihtiyacının yaşa ve fizyolojik duruma göre değiştiğini, ancak gebelik sürecinde ve büyümenin hızlı olduğu çocukluk döneminde bu ihtiyacın arttığını söyledi.
GEBELİK DÖNEMİNDE İYOTUN KRİTİK ROLÜ
Prof. Dr. Fenkci, tiroid hormonlarının iyot olmadan sentezlenemediğini vurguladı. Doğada düşük dozlarda besinlerle alınan inorganik iyotun organik yapıya dönüştürülüp hormon yapımında kullanıldığını belirtti. Tiroid hormonları ve dolayısıyla iyotun anne karnında gebeliğin hem gelişmesi hem de sağlıklı bir süreçte devamı için gerekli olduğunu ifade etti. İlk 18 haftada anne karnındaki fetüsün kendi hormonlarını üretemediğini ve anneden yeterli hormon desteğinin sağlanması gerektiğini aktardı. Annenin bu desteği verebilmesi için artan iyot ihtiyacının karşılanması gerektiğini söyledi.
İYOT EKSİKLİĞİ CİDDİ SONUÇLAR DOĞRUYOR
Gebeliğin ilk üç ayının organların ve en önemlisi sinir sisteminin yapısının oluştuğu dönem olduğunu belirten Prof. Dr. Fenkci, bu sürede yetersiz iyot alımının yetersiz tiroid hormon üretimine neden olduğunu kaydetti. Kretinisim denilen doğuştan duyma ve görme defekti ile zeka geriliği sorunlarının ciddi iyot eksikliğinden kaynaklandığını ifade etti. Bu nedenle bütün dünyada iyot eksikliğinin önlenmesinin bir halk sağlığı sorunu olarak ele alındığını belirtti. Ülkelerin bazı besinlerin iyotlanması yoluyla soruna çözüm bulmaya çalıştığını, buna rağmen iyot eksikliğinin dünyada halen ciddi bir sağlık sorunu olarak gündemini koruduğunu söyledi.
İYOT EKSİKLİĞİNİN ETKİLERİ VE RİSKLERİ SIRALANDI
İyot eksikliğinin tiroid bezinin büyümesine ve guatr gelişimine neden olabildiğini belirten Prof. Dr. Fenkci, gebelik döneminde düşük, ölü doğum ve bazı doğumsal sorunlara yol açabildiğini aktardı. Çocuk ve ergenlik döneminde zihinsel ve fiziksel gelişimi olumsuz etkilediğini, yetişkinlerde ise guatr, hipotiroidi ve zihinsel işlev bozukluklarının görülebildiğini ifade etti. Tuzların iyotlanmasıyla dünya genelinde iyot eksikliğinin öneminin anlaşıldığını, ancak halen en sık görülen mikrobesin eksikliği olarak dünya nüfusunun yüzde 25-40’ını etkilediğini kaydetti.
TUZ İYOTLANMASI VE DOĞRU KULLANIM ÖNERİLERİ PAYLAŞILDI
20. yüzyılın başında besinlere iyot ilave edilerek sorunun çözülmeye çalışıldığını belirten Prof. Dr. Fenkci, en çok tuzun iyotlanmasının gündeme geldiğini söyledi. 2022 yılında 126 ülkenin zorunlu ve 21 ülkenin gönüllü tuz iyotlanmasını kabul ettiğini aktardı. Türkiye’de 1999 yılında Prof. Dr. M. Faik Erdoğan’ın başkanlığında iyot haritası çıkarıldığını ve aynı yıl Sağlık Bakanlığının izniyle tuzların iyotlandığını belirtti. Yemek pişirilmesi sırasında tuzun en son konulması ve tuzların ışık görmeyen kavanozlarda saklanması gerektiğini vurguladı. Gebelerde iyot replasmanının öneminin topluma anlatılmaya çalışıldığını ifade etti.
İYOT ALIMINDA DENGİNİN ÖNEMİNE DİKKAT ÇEKİLDİ
Prof. Dr. Fenkci, her şeyde olduğu gibi yanlış kullanımların da söz konusu olabildiğini belirtti. Özellikle pandemi döneminde iyodun dezenfektan özelliği nedeniyle fazla dozlarda bilgisizce kullanılan yüksek doz iyot alımının hem hipotiroidi hem de hipertiroidi riskini birlikte getirdiğini kaydetti. Önemli olanın doğru bilimsel verilere dayanan bilgilerle halkın aydınlatılması olduğunu ifade etti. İyot eksikliğinin halen önlenebilir zeka geriliklerinin en önemli nedenlerinden biri olarak toplum sağlığı problemi olmaya devam ettiğini söyledi.
